Η Περιβαλλοντική Αγωγή και Εκπαίδευση ως μέσο ευαισθητοποίησης και συνειδητοποίησης για το Περιβάλλον με έμπρακτες-βιωματικές δραστηριότητες

Στο πλαίσιο της Περιβαλλοντικής Αγωγής και Εκπαίδευσης προτείνονται δραστηριότητες ευαισθητοποίησης και συνειδητοποίησης σε ότι αφορά το περιβάλλον και την προστασία του, αλλά και εργασίες απόκτησης γνώσεων και εξοικείωσης με το ύπαιθρο, την πόλη, το χωριό, τη γειτονιά μας, το σχολείο μας.

Η συμμετοχή των παιδιών σε περιβαλλοντικές ή και σε φίλο-περιβαλλοντικές δραστηριότητες, όπως και η δημιουργία ομάδων εργασίας, αποτελεί βάση για να γνωρίσουν τον περίγυρό τους, το περιβάλλον, αλλά και για να βιώσουν δραστηριότητες οι οποίες προβάλλονται ότι μπορούν να ευαισθητοποιήσουν τα παιδιά στα περιβαλλοντικά ζητήματα. Τα παιδιά, συλλέγοντας το κατάλληλο υλικό για να αποκτήσουν γνώσεις και για να ενημερωθούν, αξιολογούν τα ευρήματά τους και κουβεντιάζοντας μεταξύ τους και με τους γονείς τους, μπορούν να αποφασίσουν ή και να υιοθετήσουν προτάσεις-μέτρα-δράσεις για καλύτερο περιβάλλον. Τα παιδιά, που ζουν και εμπλέκονται εδώ στο περιβάλλον τους, αποτελούν εγγύηση για καλύτερο αύριο , το μέλλον τους, το μέλλον όλων μας.

Αυτή όμως η αλληλουχία των διαδικασιών - δηλαδή μαθαίνω, νοιάζομαι, συμμετέχω και δραστηριοποιούμαι - δεν είναι απλή. Είναι πολυσύνθετη, γεμάτη εμπόδια, με συχνές απογοητεύσεις. Αν κατορθώσουμε και δημιουργήσουμε στα παιδιά το όραμα, τότε υπάρχουν πολλές πιθανότητες να τα δούμε ενεργούς αυριανούς πολίτες. Ετσι, με τη βοήθεια της έγκυρης ενημέρωσης σε θεωρητικό πλαίσιο και της συμμετοχής και εξοικείωσης τους με έμπρακτες δραστηριότητες, επιδιώκεται όπως προωθηθεί :

•  η ευαισθητοποίηση των παιδιών και κατ' επέκταση της τοπικής κοινωνίας για τις αξίες, τη σημαντικότητα και τα αποθέματα του πολιτισμικού και του φυσικού περιβάλλοντός μας,

•  η ενεργός συμμετοχή των παιδιών, μέσα από προσιτές και εύκολες περιβαλλοντικές δραστηριότητες, που μπορούν να πραγματοποιηθούν μέσα και γύρω από το σχολείο τους (υιοθεσία και συνεχή φροντίδα του περίγυρού μας, προτάσεις και πρωτοβουλίες αναβάθμισης του περίγυρού μας, αλλά και των υποβαθμισμένων περιοχών, υποστηρικτικές δραστηριότητες, ομιλίες, εκθέσεις φωτογραφίας και ζωγραφικής, δρώμενα, θεατρική ημέρα για την άνοιξη, μουσική ημέρα για το νερό, κ.ά.).

•  η δημιουργία κινήτρων, μέσων και μηχανισμών για τη σταδιακή βελτίωση του τοπικού περιβάλλοντος -του περίγυρού μας-, με τη συνδρομή και συμμετοχή της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, των φορέων της περιοχής, αλλά και της εθελοντικής εργασίας όλων μας,

•  η σταδιακή αλλαγή των παραδοσιακών στάσεων και αντιλήψεων στον ευρύτερο κοινωνικό ιστό, ως προς το περιβάλλον, την προστασία, την ανάδειξη και τη βιώσιμη ανάπτυξη.

4.2. Στόχοι και Προοπτικές

Οι γενικότεροι παιδαγωγικοί στόχοι, μέσα από τα φύλλα εργασίας και τις περιβαλλοντικές δραστηριότητες στο ύπαιθρο, αποσκοπούν όπως τα παιδιά:

-οικοδομήσουν γνώσεις,

-εξοικειωθούν με τη συλλογή των πληροφοριών,

-αναπτύξουν δεξιότητες και ασκηθούν στην παρατήρηση,

-ενισχύσουν τη συλλογικότητα, τον εθελοντισμό και τη συνεργασία,

-προσαρμοστούν στην λειτουργία και τους κανόνες της ομάδας,

-διευρύνουν τους ορίζοντές τους μέσα από τη συζήτηση, την επιχειρηματολογία και την επικοινωνία,

-αναπτύξουν κριτική και δημιουργική σκέψη για την αναβάθμιση του περιβάλλοντος.

-δημιουργήσουν στάσεις, συμπεριφορές και προωθήσουν ανάλογα μηνύματα προς την οικογένεια, τους φίλους, την κοινωνία και τους φορείς της.

Εξάλλου, οι έμπρακτες δραστηριότητες ''Περιβαλλοντικής Αγωγής και Εκπαίδευσης'', οφείλουν μεταξύ των άλλων, να αποτελούν:

•  διαδικασία μάθησης και εργαλείο ζύμωσης των παιδιών με τα σημερινά περιβαλλοντικά ζητήματα,

•  αποτελεσματικότερης ανάδειξης της τοπικής περιβαλλοντικής προβληματικής, αλλά και

•  ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης όλων, για το περιβάλλον μέσα στο οποίο ζούμε, αναπνέουμε, δραστηριοποιούμαστε, δημιουργούμε.

Οι πιο πάνω στόχοι δεν ολοκληρώνονται από τη μια μέρα στην άλλη. Δεν είναι μία ή πολλαπλές δράσεις. Είναι ένα πλαίσιο δραστηριοτήτων χωρίς ημερομηνία λήξης . Είναι τρόπος ζωής και συνολικότερης συμπεριφοράς προς τον περιβάλλοντα - γειτονικό χώρο στον οποίο ζουν οι μαθητές, οι δάσκαλοι, οι γονείς, όλοι μας. Δεν αφορά μόνο στο τώρα, αλλά και στο αύριο. ' Οχι " για τους τύπους " αλλά " για την ουσία " .

Ξεκινώντας τις δραστηριότητες από την πρωτοβάθμια ή ακόμα από τις πρώτες τάξεις της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης, δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι τα παιδιά είναι το αύριο, αλλά και οι καλύτεροι "μεταφορείς-κομιστές" των περιβαλλοντικών ζητημάτων προς την κοινωνία μέσα στην οποία ζουν και δημιουργούν.

Έτσι, με οδηγό τα παιδιά, προσπαθούμε να ευαισθητοποιήσουμε αυτή την κοινωνία συνολικότερα για το περιβάλλον, το οποίο αφορά όλους.

Ωστόσο, αυτό που θα πρέπει να τονιστεί και να διαχυθεί, σε όλα τα επίπεδα της Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης, είναι αυτό που επισημαίνει ο Corneill (1994) και μερικώς παραφράζουμε, ότι δηλαδή:

''Προτού αναλάβουμε εμείς οι εκπαιδευτικοί το ρόλο μας ως εμψυχωτές και ξεκινήσουμε τις οποιεσδήποτε δραστηριότητες περιβαλλοντική ευαισθητοποίησης με τα παιδιά, την εξερεύνηση του περίγυρού μας, του περιβάλλοντός μας ή και της φύσης σε κάποια επίσκεψη στο ύπαιθρο, ας σκεφθούμε για ένα λεπτό το ρόλο μας ως δάσκαλοι ή ως υπεύθυνοι κάποιας ομάδας παιδιών. Η βάση των πέντε αρχών της διδασκαλίας-δραστηριοτήτων στο πεδίο-φύση, είναι ο σεβασμός από τα παιδιά, προς τη φύση και προς το περιβάλλον. Μια τέτοια συμπεριφορά κερδίζει σίγουρα την ανταπόκριση των παιδιών.

Γενικότερα, οι αρχές αυτές κωδικοποιούνται στα ακόλουθα:

1. Διδάξτε λιγότερο και μοιραστείτε περισσότερο . Πιστεύουμε ότι είναι πολύ σημαντικό για έναν ενήλικα να μοιραστεί τον εσωτερικό του κόσμο μ' ένα παιδί. Μόνο αν μοιραστούμε τις βαθύτερες σκέψεις και τα συναισθήματά τους, μπορούμε να επικοινωνήσουμε και να εμπνεύσουμε στους άλλους αγάπη και σεβασμό για τη φύση.

2. Να είστε δεκτικοί , δηλαδή ν' ακούτε και να είστε πάντα σ' εγρήγορση και να παρατηρείτε τι συμβαίνει στη φύση γύρω σας κάθε λεπτό, γιατί σχεδόν πάντα ξετυλίγεται κάτι ενδιαφέρον και συναρπαστικό.

3. Να είστε ευαίσθητοι , γιατί κάθε ζαβολιά, κάθε σχόλιο, κάθε γέλιο, κάθε επιφώνημα, είναι μία ευκαιρία για επικοινωνία. Επομένως, ανταποκριθείτε στη διάθεση των παιδιών και στα συναισθήματά τους.

4. Κεντρίστε την προσοχή των παιδιών χωρίς καθυστέρηση και προκαλέστε όσο γίνεται την προσοχή όλων, κάνοντας παρεμβάσεις, ερωτήσεις και επισημαίνοντας ενδιαφέρουσες απόψεις, εικόνες και ήχους.

5. Δεν είναι σκόπιμο να μετατρέψετε θέματα περιβαλλοντικής ευαισθητοποίησης, αγωγής και εκπαίδευσης σε αυτοτελές μαθήματα . Αρκεί, η συμμετοχικότητα σε δράσεις πρακτικής εφαρμογής, αλλά και ο εθελοντισμός για τα κοινά.

6 . Στην αρχή εξοικειωθείτε με το περιβάλλον και παρατηρείστε προσεκτικά, μετά παίξτε περιβαλλοντικά παιχνίδια και συνομιλήστε αργότερα , γιατί υπάρχουν ανεπανάληπτες στιγμές και εικόνες που τραβούν την προσοχή των παιδιών''.

Για τους πιο πάνω λόγους, δημιουργούμε και συμμετέχουμε σ' ένα πολυποίκιλο πλαίσιο ουσιαστικών δραστηριοτήτων που δεν περιορίζονται μέσα σένα σχολικό έτος, αλλά έχουν συνέχεια και συνέπεια σε βάθος χρόνου και για τις επόμενες σχολικές χρονιές. Εξάλλου, με τις διαδραστικές δημιουργικές δραστηριότητες, αλλά και με τη συνεχή-αδιάκοπη την προσπάθεια, επιδιώκεται ώστε μεταξύ των άλλων να :

- ζωντανεύουμε τη γνώση, κάθε στιγμή,

- βιώνουμε το περιβάλλον, καθημερινά και να

- είμαστε κοντά στην κοινωνία συνεργαζόμενοι και συμμετέχοντες στα κοινά.

Τέλος, αυτό που οφείλουμε να τονίσουμε είναι ότι οι εκπαιδευτικοί και οι εμψυχωτές μπορούν να συντάξουν-δημιουργήσουν τα δικά τους φύλλα εργασίας, ανάλογα με το μαθησιακό επίπεδο των παιδιών, τις γνώσεις που έχουν αποκτήσει για το αντικείμενο ή τα σχετικά περιβαλλοντικά ζητήματα, για τις ιδιαιτερότητες και τα χαρακτηριστικά κάθε περιοχής που έχουν την ανάγκη φροντίδας και διατήρησης. Θα ήταν ιδιαίτερα εποικοδομητικό, αν εκπαιδευτικοί και μαθητές προτείνουν και δικά τους φύλλα εργασίας ή και άλλες δραστηριότητες τα οποία θα μπορούσαν να ευαισθητοποιήσουν ακόμη περισσότερο τα παιδιά και τις τοπικές κοινωνίες για την προστασία, διατήρηση και ανάδειξη του τοπικού περιβάλλοντος.

Τέσσερα βήματα για Περιβαλλοντική Αγωγή

Tέλος επισημαίνεται ότι η Περιβαλλοντική Αγωγή και Εκπαίδευση μπορεί να αποτελέσει και ''εργαλείο'' της ζητούμενης κοινωνικής συναίνεσης από τις τοπικές κοινωνίες σε θέματα περιβάλλοντος και όχι μόνο.